हेटौंडा। हिजो मे १ तारिख, विश्वभर अन्तर्राष्ट्रिय श्रमिक दिवस धुमधामका साथ मनाइयो। यो दिन संसारभरका श्रमजीवी वर्गले आफ्नो हकअधिकार र सम्मानका लागि गरेको सङ्घर्षको सम्झना गर्ने दिन हो। १३५ वर्षअघि अमेरिकाको शिकागो सहरमा आठ घण्टे कार्यदिनको माग गर्दै भएको आन्दोलनको स्मरणमा यो दिवस मनाउन थालिएको हो। सन् १८८६ मा भएको त्यो ऐतिहासिक आन्दोलनले विश्वभरका श्रमिकहरूलाई आफ्नो अधिकारका लागि लड्न प्रेरित गर्यो।
नेपालमा पनि हिजो विभिन्न कार्यक्रम गरी यो दिवस मनाइयो। तर, यी सबै कार्यक्रमका बीच एउटा कटु सत्य भने अझै जीवन्त छ – नेपालका लाखौं मजदुरहरूको अवस्थामा खासै सुधार आउन सकेको छैन। अहिले पनि धेरै नेपाली श्रमिक चर्को घाम होस् या पानी, जोखिमपूर्ण काममा निरन्तर खटिन बाध्य छन्। उनीहरूको जीवनस्तरमा खासै परिवर्तन आएको छैन। सरकार र सम्बन्धित निकायको बेवास्ताका कारण उनीहरूले आधारभूत आवश्यकता पनि पूरा गर्न सकिरहेका छैनन्।
उचित पारिश्रमिकको अभावमा उनीहरूलाई आफ्नो परिवार पाल्न धौधौ परेको छ। महँगीको मारले झनै समस्या थपेको छ। बिरामी पर्दा उपचार गर्न सक्ने क्षमता हुँदैन, बालबच्चालाई राम्रो शिक्षा दिन सकिँदैन। साँझ बिहान हातमुख जोर्नकै लागि उनीहरू कठोर परिश्रम गर्न बाध्य छन्। सुरक्षित रूपमा काम गर्ने वातावरणको अभाव अर्को गम्भीर समस्याको रूपमा रहेको छ। निर्माण क्षेत्रमा होस् या कलकारखानामा,श्रमिकहरूले असुरक्षित तरिकाले काम गर्नुपर्ने बाध्यता छ। दुर्घटनाको जोखिम सधैं रहन्छ। दुर्भाग्यवश, यदि दुर्घटनामा परिहाले पनि उचित क्षतिपूर्ति र उपचार नपाउँदा उनीहरूको जीवन थप कष्टकर बन्छ। यति मात्र कहाँ हो र! धेरै श्रमिकहरू त आफ्नो न्यूनतम अधिकारबाट पनि वञ्चित छन्।
तोकिएको भन्दा कम ज्याला, बिदाको सुविधा नहुनु, सामाजिक सुरक्षा कोषमा आबद्ध नगरिनु जस्ता समस्याहरू व्याप्त छन्। अनौपचारिक क्षेत्रमा काम गर्ने श्रमिकहरूको अवस्था त झनै नाजुक छ। उनीहरूको न कुनै निश्चित कामको समय हुन्छ न त उचित ज्यालाको ग्यारेन्टी।
वर्षौंदेखि श्रमिक दिवस मनाइन्छ, ठूला-ठूला भाषणहरू गरिन्छन्, तर श्रमिकहरूको जीवनमा ठोस परिवर्तन किन आउन सकेको छैन? सरकारले श्रमिकहरूको हकअधिकार सुनिश्चित गर्न ठोस नीति तथा कार्यक्रम ल्याउन किन ढिलाइ गरिरहेको छ? सम्बन्धित निकायहरू किन प्रभावकारी अनुगमन गर्न सकिरहेका छैनन्?
अब भाषण र आश्वासनले मात्र श्रमिकहरूको पेट भरिनेवाला छैन। उनीहरूलाई उचित पारिश्रमिक, सुरक्षित कार्य वातावरण, स्वास्थ्योपचारको सुविधा, शिक्षाको अवसर र सामाजिक सुरक्षाको प्रत्याभूति चाहिन्छ। सरकारले अब विगतका गल्तीहरूबाट पाठ सिकेर श्रमिकहरूको समस्यालाई गम्भीरतापूर्वक लिनुपर्छ र ठोस कदम चाल्नुपर्छ।
श्रमिकहरू देशको अर्थतन्त्रको मेरुदण्ड हुन्। उनीहरूको श्रम र पसिनाले नै देश विकासको गतिमा अगाडि बढ्छ। जबसम्म श्रमिकहरूले सम्मानजनक जीवन जिउन पाउँदैनन्, तबसम्म कुनै पनि देशले सही अर्थमा प्रगति गर्न सक्दैन। हिजो हामीले १३५ औं श्रमिक दिवस मनायौं। आज यो लेख लेखिरहँदा, हामी सबैले एकपटक गम्भीर भएर सोचौं – कहिले फेरिएला यी श्रमजीवीहरूको जिन्दगी? कहिले पाउलान् उनीहरूले उचित न्याय र सम्मान?
