हेटौँडा। नेपालको अर्थतन्त्रमा वैदेशिक रोजगारीले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्दै आएको छ। हरेक वर्ष हजारौँ युवाहरू सुनौलो भविष्यको खोजीमा विदेशिने क्रम जारी छ। गत आर्थिक वर्ष २०८१/०८२ को तथ्याङ्कले पनि यसै तथ्यलाई उजागर गरेको छ, जहाँ ८ लाख ३९ हजार २ सय ७० श्रम स्वीकृति प्रदान गरिएको छ। यो सङ्ख्याले वैदेशिक रोजगारीप्रतिको आकर्षण र यसमा आश्रित परिवारको सङ्ख्यालाई प्रस्ट्याउँछ।
श्रम रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालयले सार्वजनिक गरेको एक वर्षे प्रगति विवरण अनुसार, कुल श्रम स्वीकृतिमध्ये ५ लाख ५० हजारले नयाँ श्रम स्वीकृति लिएका छन् भने ३ लाख ३३ हजार पुनः श्रम स्वीकृतिमा जोडिएका छन्। यसको अर्थ, वैदेशिक रोजगारीमा जानेहरूमध्ये ६० प्रतिशत नयाँ छन् भने ४० प्रतिशत पहिले नै विदेशमा कार्यरत भई पुनः रोजगारीका लागि गएका छन्। यो आँकडाले नेपालीहरू विदेशिने क्रम बढ्दो रहेको, नयाँ गन्तव्यको खोजीमा रहेका युवाको सङ्ख्या उल्लेख्य रहेको सँगसँगै अनुभव प्राप्त श्रमिकहरूले पनि विदेशमै आफ्नो करिअरलाई निरन्तरता दिन चाहेको देखाउँछ।
गत आर्थिक वर्ष २०८१/०८२ मा वैदेशिक रोजगारीका लागि सक्रिय मेनपावर व्यवसायीको सङ्ख्यामा भने कमी आएको देखिएको छ। अघिल्लो आर्थिक वर्षमा १ हजार ७७५ जना मेनपावर व्यवसायी रहेकामा गत वर्ष यो सङ्ख्या घटेर १ हजार ६९ मा झरेको छ। यसले वैदेशिक रोजगारी व्यवसायमा हुने ठगीधन्दा, नियम विपरीतका कार्यलाई सरकारले नियमन गरिरहेको अनुभूति गराएको छ, जसले गर्दा अवैध वा गैरजिम्मेवार व्यवसायीहरू निरुत्साहित भएका हुन सक्छन्। यसले समग्र प्रणालीलाई अझ व्यवस्थित बनाउन मद्दत पुग्ने अपेक्षा चाहिँ पक्कै गर्न सकिन्छ।
वैदेशिक रोजगारी अवसरको ढोका भए पनि यस्का चुनौतीहरू पनि तमाम देखिएका छन्।
विदेशमा काम गर्ने क्रममा दुर्घटना, बिमारी वा अन्य कारणले ज्यान गुमाउने नेपाली श्रमिकहरूको सङ्ख्या पनि कम छैन। श्रम रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय अन्तर्गतको वैदेशिक रोजगार बोर्डले गत आर्थिक वर्षमा विदेशमा अलपत्र परेका ७० वटा शव नेपाल ल्याएको कुरा जानकारी गराएको छ। यसबाहेक, १ हजार १६० वटा शवको ढुवानी गरेर नेपाल ल्याएको मन्त्रालयले जनाएको छ। यो तथ्याङ्कले वैदेशिक रोजगारीका क्रममा नेपाली श्रमिकहरूले भोग्नुपरेको जोखिमको यथार्थ चित्र प्रस्तुत गर्छ। यस्ता घटनाहरूले वैदेशिक रोजगारीलाई थप सुरक्षित र मर्यादित बनाउनुका साथसाथै श्रमिकहरूको स्वास्थ्य अवस्थामा पनि सरकारले ध्यान दिनुपर्छ भन्ने आवश्यकतालाई जोड दिन्छ।
बोर्डले गत वर्षमा एक जना श्रमिकको मात्र विदेशबाट उद्धार गरेको कुराले उद्धार कार्य अझ प्रभावकारी बनाउन नसकेको कुरा उदाङ्गिएको छ। विदेशमा समस्यामा परेका श्रमिकहरूको सङ्ख्या यो भन्दा धेरै हुन सक्ने अनुमान गर्न सकिन्छ, जसका लागि थप स्रोत, साधन र संयन्त्रको आवश्यकता छ।
समग्रमा, वैदेशिक रोजगारी नेपालको अर्थतन्त्रको एक महत्त्वपूर्ण पाटो हो। यसले विप्रेषण भित्र्याई देशको अर्थतन्त्रलाई टेवा पुर्याए पनि यसका आफ्नै चुनौती र जोखिमहरू छन्। श्रम स्वीकृति प्रक्रियालाई थप पारदर्शी बनाउने, मेनपावर व्यवसायीलाई नियमन गर्ने र विदेशमा रहेका श्रमिकहरूको सुरक्षा र उद्धारमा विशेष ध्यान दिने हो भने वैदेशिक रोजगारीलाई अझ मर्यादित र सुरक्षित बनाउन सकिन्छ।
